Više od pola veka, istina o februarskom pokolju srpske dece i civila 1942. godine u okolini Banje Luke bila je duboko zakopana ispod ideoloških dogmi i političkih kalkulacija. Zataškavanje ovog genocida, gde su fratar Miroslav Filipović i ustaše zverski klali srpske mališane, služilo je režimu „bratstva i jedinstva“, ali je dobilo i prećutnu podršku Vatikana, čiji je Papa Jovan Pavle II decenijama kasnije odslužio misu u petrićevačkom samostanu, mestu gde su ti zločini i planirani. Papa nije niti jednim jedinim gestom niti rečju pokazao niti kajanje niti sastradanje.
Komunističke vlasti SFRJ su sistematski skrivale razmere i karakter ovog zločina. Iza ideologije „bratstva i jedinstva“ krila se neprijatna istina: mnogi od ustaša su pred kraj rata prešli u partizane, zauzimajući kasnije značajne pozicije, čak i u OZNA-i. To im je omogućilo da zataškavaju sopstvene zločine i progone malobrojne preživele rođake žrtava koji su tragali za istinom.
Posledice ovakve politike bile su višestruke. Tek 1965. godine u Drakuliću je podignut skroman spomenik sa petokrakom, na kome je stajao uopšteni natpis: „ZAHVALNI NAROD PODIŽE SPOMENIK RODOLJUBIMA NASTRADALIM OD FAŠISTIČKOG TERORA“. Broj žrtava je umanjen na 1.400, a nacionalnost žrtava, kao i njihovih dželata, sistematski je prećutkivana.
Iako je Zemaljska komisija za utvrđivanje ratnih zločina već 1946. godine sačinila prve, nepotpune spiskove žrtava (542 imena u Drakuliću, uz još 110 „neutvrđenih“; 102 u Šargovcu sa 15 neutvrđenih; 485 u Motikama sa 65 neutvrđenih), ti dokumenti nisu beležili vreme, mesto i način smrti. Sami preživeli rođaci su pokušavali da prave tačnije spiskove, ali su često bili sprečavani – jedan meštanin je čak priveden jer je zahtevao pravoslavna obeležja na spomen-kosturnici.
Prvi istorijski radovi koji su pokušali da rasvetle istinu nailazili su na otpor. Dušan Lukač je u svojoj knjizi „Banja Luka i okolica u ratu i revoluciji“ (1968) tek stidljivo pisao o ovim zločinima. Još opširnija knjiga Dušana Ivančevića „Krajina i Krajišnici II“ (1970) bila je odlukom Okružnog suda u Beogradu trajno zabranjena za distribuciju. Tek je Dragoj Lukić, bivši logoraš i borac NOB-a, u svojoj knjizi „Rat i djeca Kozare“ (1979) uspeo da objavi detaljnije podatke, sa posebnim osvrtom na stradalu decu.
Više od šest decenija nakon pokolja, Udruženje građana „Kozara“ započelo je obeležavanje stradanja, ističući da se „ne zaboravi ko je stradao i od koga i zašto“. Međutim, to je i dalje borba protiv zaborava koji je nametan godinama.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Najupečatljiviju sliku tog moralnog vakuuma i instrumentalizacije sećanja donosi poseta Pape Jovana Pavla II Petrićevcu 2003. godine. Misa održana upravo u franjevačkom samostanu, mestu gde je planiran masakr i odakle je krenuo fratar-koljač Miroslav Filipović, bez jasnog i javnog pokajanja za ulogu Katoličke crkve u tim zločinima, za mnoge predstavlja simboličnu „amnestiju“ za počinioce i nastavak ignorisanja srpskog stradanja. Politička amnezija i duhovna ravnodušnost tako se prepliću, nastavljajući bolnu spiralu zataškavanja i nepravde.
Piše: Petar NIkolajev
