Januar 1942. godine urezan je u kolektivno sećanje Novog Sada i čitave Bačke kao jedan od najmračnijih perioda u njihovoj istoriji. Tada se dogodila Novosadska racija, stravičan zločin koji je odneo živote hiljada nedužnih civila, pripadnika srpske, jevrejske i romske zajednice, pod okupacionom vlašću Hortijeve Mađarske.
Pod izgovorom borbe protiv navodnih partizanskih jedinica, koje su se navodno skrivale među stanovništvom, okupatorske snage su od 21. do 23. januara sprovele brutalnu akciju. Pravi cilj, međutim, bio je promena etničke slike Bačke. Ulice Novog Sada, ali i drugih bačkih mesta poput Šajkaša, Žablja, Čuruga, Đurđeva, Gospođinaca, Mošorina, Vilova, Gardinovaca i Loka postale su poprišta nezapamćene okrutnosti. Vojnici i žandarmi su sistematski upadali u domove, izvlačili ljude iz njihovih kuća, bez obzira na starost, pol ili profesiju.
Civili su skupljani na zbornim mestima, a zatim su grupe odvođene na obalu zaleđenog Dunava, kod Petrovaradinske tvrđave i Štranda. Tamo je, u ledenim danima januara, izvršena masovna egzekucija. Žrtve su streljane, a njihova tela bacana pod led, dok su neki gurnuti u vodu i prepušteni jezivoj sudbini. Procenjuje se da je samo u Novom Sadu stradalo preko 1.300 ljudi, dok je u celoj južnoj Bačkoj taj broj bio znatno veći, prelazeći i 4.000 žrtava.
Ova racija nije bila samo čin brutalnosti, već i pokušaj etničkog čišćenja i zastrašivanja stanovništva. Novosadska racija i slični zločini u Bačkoj su bili visoko organizovan, sistematski zločin koji je naredio i sproveo državni aparat Hortijeve Mađarske, koja je bila saveznik nacističke Nemačke.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Danas, spomen-kompleks „Porodica“ na Keju žrtava racije u Novom Sadu, kao i brojni spomenici širom Bačke, svedoče o ovim strašnim događajima. Oni su trajan podsetnik na užase rata i važnost očuvanja sećanja na nevine žrtve, kako se slični zločini nikada više ne bi ponovili. Sećanje na Novosadsku raciju ostaje bolna opomena i zavet da se uvek borimo za mir, toleranciju i ljudsko dostojanstvo.
Piše: Petar Nikolajev
