U ruskom gradu Kandalakša, 3.500 km od Beograda na severu poluostrva Kola, i danas postoje dva spomenika srpskim vojnicima stradalim 1918. godine, kao jedini trag prisustva rezervnog bataljona Srba na tom području tokom Prvog svetskog rata i burnih događaja u Rusiji.
Na jednoj nadgrobnoj ploči nalazi se ime Gojka Tomića, koji je preminuo od rana zadobijenih u borbi, dok drugi grob pripada nepoznatom srpskom vojniku. Ovi memorijali podignuti su kao svedočanstvo učešća srpskih dobrovoljaca koji su vođeni savezništvom i idejom zajedništva, ratovali daleko od svoje otažbine.
Ove jedinice su formirane od hiljada jugoslovenskih zarobljenika koji su u Rusiji prešli na stranu saveznika kako bi se borili u srpskim redovima. Nakon sloma Srbije 1915. godine, organizovan je Dobrovoljački korpus čiji je deo upućen na daleki sever, gde je Kandalakša postala strateško uporište. Na tom području, srpski dobrovoljci su se uz podršku britanskih i francuskih snaga, borili protiv boljševičkih odreda tokom Ruske revolucije, ali i protiv nemačkih i finskih trupa koje su pokušavale da preseku vitalnu Murmansku železnicu. Uprkos teškim uslovima i složenoj situaciji tokom građanskog rata u Rusiji, vojnici su učestvovali u brojnim operacijama i ostavili snažan utisak na saveznike, koji su ih ocenili kao izuzetno borbenu i disciplinovanu jedinicu.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Na ovom dalekom severu, u ruskom gradu Kandalakši, nalazi se najseverniji grob srpskih vojnika na svetu. I danas, posle više od jednog veka, ova dva spomenika stoje kao tihi svedoci hrabrosti i odanosti srpskih dobrovoljaca koji su se borili hiljadama kilometara daleko od svoje otadžbine, u ime savezništva i slobode.
Piše: Stefan Bogdanović
