Jedno staro pismo iz XVI veka danas predstavlja dragoceno svedočanstvo o mestu srpskog jezika u diplomatskim odnosima jugoistočne Evrope. Reč je o pismu Mehmed-paše Sokolovića iz 1551. godine, upućenom ugarskom vojnom zapovedniku Andrašu Batoriju, u kojem se jasno vidi da je srpski jezik korišćen kao jezik zvanične prepiske. Posebnu pažnju privlači deo u kojem sam Mehmed-paša traži da mu se pisma ubuduće šalju upravo na srpskom, a ne na francuskom jeziku, što predstavlja retku i izuzetno važnu istorijsku potvrdu o ulozi srpskog jezika u diplomatskoj komunikaciji tog vremena.
Pismo je napisano ćirilicom i danas se čuva u Austrijskom državnom arhivu u Beču. Ovaj dokument, koji nosi naziv „Pismo beglerbega Mehmeda Andreasu Batoriju u Temišvaru“, predstavlja deo bogate arhivske građe iz vremena velikih političkih i vojnih previranja u srednjoj Evropi. U njemu se ogleda složen odnos između Osmanskog carstva i habzburških vlasti, ali i način na koji se vodila diplomatska komunikacija na prostoru Balkana i Panonije.
Posebno je zanimljiv zapis na poleđini pisma, gde Mehmed-paša jasno poručuje Batoriju da mu sva pisma šalje „srpskim jezikom, a ne fruški“. Ova rečenica otvara važna pitanja o statusu srpskog jezika u administraciji i diplomatskim kontaktima tog doba. Ona pokazuje da je srpski bio dovoljno rasprostranjen i razumljiv u regionu da posluži kao sredstvo zvanične komunikacije između različitih političkih aktera.
Pismo je detaljno analizirao profesor Vladimir R. Polomac sa Univerziteta u Kragujevcu u svom naučnom radu iz 2018. godine. Njegova analiza pokazuje da je tekst pisan starosrpskim jezikom, u kojem se prepoznaju osobine jugoistočnih srpskih dijalekata XVI veka, iz kojih su se kasnije razvili kosovsko-resavski i prizrensko-timočki govori.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Iako je pismo relativno kratko i sadrži određene pravopisne nesigurnosti, ono predstavlja izuzetno vredan istorijski i lingvistički dokument. U njemu se ne ogleda samo politička stvarnost jednog burnog vremena, već i važna uloga jezika kao sredstva komunikacije između različitih država, vojski i vladara. Upravo zbog toga ovaj dokument zauzima posebno mesto u proučavanju istorije srpskog jezika i diplomatske prakse na prostoru jugoistočne Evrope.
Piše: Stefan Stojanović
