Kada nekog Sremca ili Bačvanina nazovete Lalom, napravili ste neoprostivu grešku s njihove tačke gledišta, jer su prave Lale samo Banaćani, ali ne svi, već isključivo Srbi starosedeoci. Međutim, odomaćilo se da se svi pripadnici srpskog naroda iz Vojvodine nazivaju „lalama“, pogotovu od strane sunarodnika južno od Save i Dunava i zapadno od Drine.
Nekada je izvorni Lala bio prepoznatljiv po beloj košulji i belim „gaćama“ od šest pola, crnom prsluku i šeširčetu. Tako odevenih danas ima samo na smotrama folklora, ali je od pamtiveka Lala voleo da popije vino, zapeva uz tamburaše i dobro pojede slaninice, čvarke i kobasice. On je junak i na hiljade viceva, od čega je bar polovina o bezgraničnoj toleranciji kada su u pitanju preljube njegove Sose.
„Priča selo da me Sosa prevarila sa celom Kekindom. Ta mante, kao da je Kekinda neka velika varoš“ – jedan je od viceva o dobrodušnom Lali.
Postoji više teorija o tome kako su Banaćani postali Lale, u koje su upletene njihove supruge u stvarnom životu, zatim carica Marija Terezija, Turci, kao i lingvisti.
Nekoliko etnologa iz Banata smatra da je najverovatnija istina u tome što su u 18. veku Srbi nosili pantalone na čijim su nogavicama, u visini džepova, njihove supruge vezle cvet lale.
„Prelazeći u Srbiju, Banaćani su bili zanimljivi tamošnjem stanovništvu zbog svojih, lalama ukrašenih pantalona. Muškarci u Srbiji tada su se oblačili drugačije i nosili su čakšire šivene po ugledu na Turke, takozvane poturlije. Videvši Banaćane sa izvezenim cvetovima lale na pantalonama, prozvali su ih Lalama“ – naveli su etnolozi Milan Milošević iz Vršca i Milivoj Milosavljević iz Kikinde.
Kustosi Muzeja Vojvodine kažu da postoji i druga teorija, na osnovu činjenice da je reč „lala“ tursko-persijskog porekla i da u tim jezicima označava velikaša.
„Veoma je verovatno da su Turci u Banatu, zalazeći u kuće imućnijih porodica, pozivali domaćina sa ‘Lalo’ i da se taj naziv među Srbima odomaćio, pa su se oni, u početku u šali, na ovaj način oslovljavali, a kasnije su ih i drugi tako nazivali“ – smatraju u Muzeju.
Vitomir Sudarski, autor knjige „Vic o Lali“, rekao je da se pripovedalo da su Banaćanima podsmešljiv nadimak dali Sremci i Bačvani, posle dodele odlikovanja od strane austrijske carice Marije Terezije.
Legenda kaže da za banatski odred carski protokol nije očekivao da će stići na smotru zbog nabujale Tise. U poslednjem momentu oni su se, ipak, pojavili, pa je carica, u nedostatku odličja, samo Banaćane darivala zlatnim lancem sa svog vrata i priveskom u obliku tada skupocenog cveta lale.
„Ostali su, zbog ljubomore što je baš Banaćanima pripalo takvo vredno odličje, počeli da ih nazivaju ‘lalama’“ – ispričao je Sudarski.
Pogled redakcije portala Vesti Online
Postoji i lingvistička teorija da Srbi iz Banata samoglasnike izgovaraju produženo, kao da pevaju, odnosno „lalaju“, pa su moguće i zbog toga nazvani Lalama.
Za razliku od Lala, ne postoji nijedno teorijsko objašnjenje zašto su njihove supruge – Sose.
Piše: Siniša Kostić
